10 milyarda bir gerçekleşen parçacık bozunumu yakalandı

YAŞAM, 21 Kasım 2026 Cumartesi, 19:43

Parçacık fiziği ve evrenin temel yapı taşlarını anlamaya yönelik araştırmalarda 40 yılı aşkın süredir beklenen tarihi bir veri elde edildi.

Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi (CERN) fizikçileri, Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nda (LHC) yenilenen dedektör sistemleriyle doğanın temel kuvvetlerini test eden kritik bir başarıya imza attı. Kırk yılı aşkın süredir teorik olarak öngörülen ancak saniyenin trilyonda biri kadar kısa sürede gerçekleştiği için gözlemlenemeyen "Bd'den mü-mü'ye" (Bd to mu mu) adlı parçacık bozunumuna ilişkin ilk doğrudan kanıtlar kayıtlara geçti.

Manchester Üniversitesi araştırmacılarının öncü teknoloji katkılarıyla yenilenen LHCb deneyinde elde edilen bulgular, evrendeki bilinmeyen parçacıkların ve yeni fizik yasalarının izini sürmek için bilim dünyasına yeni bir pencere açtı.

İSTATİSTİKSEL ANLAMLILIK 3,2 SİGMA DÜZEYİNE ULAŞTI

Deney kapsamında, sıradan maddeyi oluşturan kuarkların daha ağır akrabaları olan "güzellik kuarkı" (beauty quark) içeren parçacıkların yüksek enerjili çarpışmalar sırasındaki dönüşümleri incelendi. Her 10 milyar güzellik parçacığından yalnızca birinin iki müona dönüştüğü bu nadir süreçte 3,2 sigma istatistiksel anlamlılık yakalandı.

LHCb iş birliğine liderlik eden Profesör Chris Parkes, parçacık fiziğinde kesin "keşif" ilanı için 5 sigma sınırının arandığını hatırlatarak, 3,2 sigmalık sonucun güçlü bir bilimsel kanıt niteliği taşıdığını vurguladı. Parkes, bu olayın gerçekleşme olasılığını "ilk denemede Dünya üzerindeki milyarlarca insan arasından tek bir doğru kişiyi bulmaya" benzetti.

ÇARPIŞMA NOKTASINA 5 MİLİMETRE MESAFEDE ATOM ALTI TAKİP

Bu olağanüstü nadir olayın yakalanmasında, İngiliz araştırmacılar ve 90 teknoloji şirketinin ortaklığıyla geliştirilen "Vertex Locator" adlı silikon piksel dedektörü belirleyici rol oynadı. Çarpıştırıcıdaki parçacık demetlerinden yalnızca 5 milimetre uzağa yerleştirilen dedektör, parçacıkların doğduğu ve bozunduğu noktaları milimetrenin binde biri hassasiyetle haritalandırdı.

Beş kat artırılan veri toplama hızıyla çalışan sistem, fizikçilerin metrenin trilyonda birinin milyarda biri ölçeğindeki "Zeptoverse" (Zepto-evren) boyutlarında doğa yasalarını incelemesine olanak sağladı.

STANDART MODEL'İN ÖTESİNDEKİ "YENİ FİZİK" İÇİN ALTIN KANAL

LHCb Fizik Koordinatör Yardımcısı Profesör Conor Fitzpatrick, mevcut ölçümlerin parçacık fiziğinin temel kuramı olan Standart Model ile uyumlu göründüğünü ancak 2030'ların başına kadar toplanacak yeni verilerin çok daha hassas hesaplamalara imkan tanıyacağını belirtti.

Uzmanlar, öngörülen bozunum oranlarında tespit edilecek en küçük bir sapmanın dahi karanlık madde gibi henüz açıklanamayan kozmik gizemleri çözecek "yeni bir fiziğin" varlığını kanıtlayacağını ifade etti.

YAŞAM 21 Kasım 2026 Cumartesi, 19:43

Benzer Haberler

Trump'tan İran'a nükleer anlaşma mesajı: Kalıcı güvence hedefliyor

ABD Başkanı Trump, İran'ın gelecekte de...

TBB Başkanı Sağkan: 'Tutuklama tedbirinin gözdağı amacıyla uygulanması ciddi bir hukuk devleti so...

Türkiye Barolar Birliği Başkanı Erinç Sağkan,...

Dortmund, Gladbach'ı tek golle devirdi, liderliğe yükseldi

Almanya Bundesliga'nın 10. haftasında Borussia...

YENİ Parti'den tutuklu Manisa il başkanına ziyaret: 'Tutuklama bir cezaya dönüşmüştür'

YENİ Parti Ankara İl Başkanı İbrahim Karaca,...

Çin'de 5,6 büyüklüğünde deprem

Çin'in kuzeybatısındaki Çinghay eyaletinde 5,6...