Dijital çağın sessiz tehlikesi: 'Bilgi obezitesi'

Sabah uyanır uyanmaz telefonları eline alarak haberleri okumak, sosyal medyada dolaşmak ve güne başlamadan onlarca farklı bilgiyle karşılaşmak günümüz insanının en yaygın rutinlerinden biri haline geldi. Gün boyunca kesintisiz devam eden bu yoğun bilgi akışı, zamanla bireyler üzerinde ciddi bir zihinsel yük oluşturabiliyor. Master Certified Coach (MCC) Dr. Elgiz Henden, günümüzün giderek büyüyen sorunlarından biri olan "bilgi obezitesi" kavramına dikkat çekerek, bilgi tüketiminde nicelikten çok niteliğin önem kazandığını vurguladı.

BİLGİYE ULAŞMAK GERÇEK ÖĞRENME ANLAMI TAŞIMIYOR

Akademik literatürde "bilgi aşırı yüklenmesi" (information overload) olarak ele alınan bu durum, dijital çağda her geçen gün daha görünür hale geliyor. Herbert A. Simon'ın 1971 yılında ortaya koyduğu yaklaşıma göre bilgi zenginliği, dikkat yoksulluğunu da beraberinde getiriyor. Andrew Whitworth'ün 2009 tarihli Information Obesity adlı kitabında vurguladığı gibi, bilgiye ulaşmanın yanı sıra onu sorgulama ve değerlendirme becerisi büyük önem taşıyor.

Dr. Elgiz Henden, bilgiye erişimin kolaylaşmasının öğrenme sürecini aynı ölçüde kolaylaştırmadığını belirterek, sürekli yeni kaynaklara yönelmenin bazen öğrenmenin önüne geçebileceğini söyledi. Sınavlara hazırlanan bir öğrencinin aynı konuyu farklı kaynaklardan dinlemesi, sayısız program incelemesi ancak öğrendiklerini uygulamaya yeterince zaman ayıramamasının buna örnek oluşturduğunu ifade eden Henden, benzer durumların yetişkinlerde de görüldüğünü ve sürekli araştırmanın harekete geçmeyi ertelediğini kaydetti.

BİLGİ FAZLALIĞI KARAR VERMEYİ ZORLAŞTIRIYOR

Bilgi obezitesinin bir diğer boyutunun ise doğru ve güvenilir bilgiyi ayırt edebilmek olduğunu belirten uzmanlar, özellikle dijital mecralarda karşılaşılan zıt açıklamaların karar verme süreçlerini güçleştirdiğini ifade ediyor. Eppler ve Mengis'in 2004 yılındaki araştırması, bilgi aşırı yüklenmesinin yalnızca miktardan değil, bilginin niteliği ve karmaşıklığından da kaynaklandığını ortaya koyuyor. Roetzel'in 2019'daki çalışması da aşırı yüklenmenin verimlilik üzerindeki olumsuz etkilerine dikkat çekiyor. Sürekli yeni bilgi aramanın zihinsel yorgunluğa, dikkat dağınıklığına ve kararların ertelenmesine yol açtığını belirten Henden, eldeki bilgiyi değerlendirmeye zaman ayırmanın değerine işaret etti.

ÇÖZÜM: "BİLGİ DİYETİ"

Bilgi tüketimini beslenme alışkanlıklarıyla karşılaştıran Clay Johnson'ın 2012 tarihli The Information Diet kitabına atıfta bulunan Dr. Elgiz Henden, bilinçli tüketim için "bilgi diyeti" önerisinde bulundu. Bu yaklaşımın araştırmaktan vazgeçmek anlamına gelmediğini, ihtiyaç duyulan bilgiyi seçerek tüketmek olduğunu belirten Henden, yeni bir bilgiyle karşılaşıldığında kaynağının güvenilir olup olmadığının, gereksinim duyulup duyulmadığının ve mevcut bilgilere ne kattığının sorgulanması gerektiğini kaydetti. Henden, dijital çağda asıl becerinin bilgi biriktirmek değil, bilgiyi anlamlandırmak ve hayata geçirmek olduğunu belirterek değerlendirmesini şu soruyla tamamladı:

"Şu anda gerçekten yeni bir bilgiye mi ihtiyacım var, yoksa zaten bildiklerimle bir şey yapmaya mı?"