Kanun-ı Esasi hangi padişah zamanında ilan edildi? Kanun-ı Esasi'nin tarihimizdeki önemi nedir?

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, yeni yasama yılının açılışında Genel Kurul'da milletvekillerine seslendi. Seslenmesinin içerisinde Kanun-ı Esasi'den de bahsetti. Siyaet tarihimiz içerisinde önemli bir nokta olan Kanun-ı Esasi ise günün merak konularından birisi oldu. İşte merak edilenler...

KANUN-I ESASİ NE ZAMAN İLAN EDİLDİ?

Birinci Meşrutiyet, Osmanlı İmparatorluğu'nda 23 Aralık 1876'da II. Abdülhamid tarafından ilan edilen, anayasal monarşi rejiminin ilk dönemi. Bu dönemin anayasası Kanun-ı Esasi, yürütme organı padişah II. Abdülhamid, yasama organı ise Meclis-i Umumi'dir.

Osmanlı İmparatorluğu'nun ekonomik sorunları, 17. yüzyıldan itibaren toprak kaybetmesi ve sürekli bütçe açığı vermesiyle başladı. Avrupa devletleriyle imzalanan serbest ticaret antlaşmalarıyla ülkeye giren mallardan düşük gümrük vergileri alınıyordu. Bu hem devletin gelirlerini azaltmış hem de yerli sanayinin gerilemesine yol açmıştı. Ekonomik sıkıntıların yanı sıra, özellikle 1789 Fransız Devrimi'nin etkisiyle yayılan özgürlükçü düşünceler ve milliyetçilik akımı, Osmanlı İmparatorluğu'nu da sarstı. Balkanlar'da 19. yüzyılda bağımsızlık talebiyle ayaklanmalar çıktı. Balkanlarda ve Orta Doğu'da çıkar çatışmaları içindeki Avrupa devletleri ile Rusya Çarlığı'da da zaman zaman bu hareketleri desteklediler. Osmanlı sınırları içindeki Müslüman olmayan halkların durumlarının düzeltilmesi gerekçesiyle Osmanlı İmparatorluğu'nu reformlar yapmaya zorladılar. 1839'daki Tanzimat Fermanı ile 1856'daki Islahat Fermanı'nın ilanları bu tür koşullarda gerçekleşti. Bu nedenle Osmanlı Devleti'ne kanun gücü girmiş, halkın can, mal, namus güvenlikleri sağlanmış, Islahat Fermanıyla da gayrimüslimlere birtakım haklar verilmişti.

KANUN-I ESASİ TEMEL ÖZELLİKLERİ

Ülkemizdeki anayasacılık hareketlerinin, ilk olarak 19. Yüzyılın ilk yarısında ortaya çıktığı kabul edilmektedir. 1808 tarihli Sened-i İttifak, 1839 tarihli Tanzimat Fermanı ve 1856 tarihli Islahat Fermanı gibi belgeler, birer anayasa özelliği taşımamakla birlikte, ileride ortaya çıkacak gerçek anayasacılık hareketlerinin ilk aşamalarını oluşturmuştur.

23 Aralık 1876 tarihinde kabul edilen Kanun-ı Esasi, ilk anayasamız olarak tarihteki yerini almış ve siyasi hayatta ilk defa anayasa ile kurulan parlamentolu bir dönem başlamıştır.

119 maddeden oluşan Kanun-ı Esasi, yürürlükte kaldığı süreler içerisinde 7 kez değişiklik görmüştür.

Kanun-i Esasi'nin tarihimizde yeri oldukça büyüktür. Kanun-i Esasi özelliklerini aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür;

Osmanlı Devleti'nin ilk anayasasıdır,

Meşrutiyetin ilan edilmesini sağlamıştır,

Mutlak monarşiyi sona erdirmiştir,

Halka ilk defa seçme seçilme hakkını tanımıştır,

12 bölümden oluşmaktadır,

121 maddeden oluşmaktadır,

Yürütme yetkisi Vekiller Heyeti'ne verilmiştir, bu heyetin başında ise padişah bulunmaktadır,

2 adet meclis bulunmaktadır, bunlar Meclis-i Mebusan ve Meclis-i Ayan'dır. Yasama yetkisi bu meclislere verilmiştir,

Meclisi açma ve kapama yetkisi padişahındır,

Meclis seçimleri 4 yılda bir yapılacaktır,

Kanun teklifi verme yetkisi sadece hükümete aittir,

Padişaha kanunları veto hakkı tanınmıştır,

Kanunlar, şeriata uymak zorundadır,

Hükümetin sorumluluğu sadece padişaha karşıdır.

Kanun-i Esasi maddelerinden önemlileri şunlardır;

Devletin başkenti İstanbul'dur.

Devletin resmi dili Türkçedir,

Devletin resmi dini İslam'dır,

Kanun-i Esasi ile alınan hiçbir karar İslam'a aykırı olamaz,

Saltanat ve hilafet, Osmanlı ailesinin en büyük çocuğuna aittir,

Yasama görevi Ayan Meclisi ve Mebusan Meclisi'ne verilmiştir,

Kanun teklifini ancak hükümet verebilir,

Hükümetin sorumluluğu meclise değil, padişaha karşıdır,

Meclisi açma ve kapama yetkisi padişahındır,

Meclis-i Mebusan üyeleri 4 yıl süre ile seçilecektir,

Bakanlar Kurulunun başı, Sadrazamdır,

Sosyal haklar tanınmıştır,

Konut dokunulmazlığı ve mülkiyet hakkı gibi haklar garanti altına alınmıştır,

Padişahın toplum düzenini bozan kişiyi sürgün hakkı vardır,

İşkence ve eziyet yasaklanmıştır,

Vergi alımı kanun altına alınmıştır

KANUN-İ ESASİ SONUÇLARI

Kanun-i Esasi'nin sonuçları arasında en önemlisi, Osmanlı Devleti'nde mutlak monarşinin bitmesidir. Bu anayasa ile birlikte Osmanlı Devleti'nde meşruti monarşi dönemi başlamıştır. Yani meşrutiyet ilan edilmiştir. Kanun-i Esasi, cumhuriyet yolunda atılan en önemli adımlar arasında yer almaktadır. Padişahın yetkilerini oldukça sınırlandırarak, 1924 anayasasına yol hazırlamıştır.