Depozito iadesinde yeni kural: QR kod uygulaması devreye giriyor

Türkiye genelinde 1 Temmuz 2026'da uygulamaya alınan Depozitosu Olan Ambalaj (DOA) Sistemi'nde, iade makinelerini uzun süre meşgul eden suistimaller nedeniyle yeni önlemler devreye giriyor. Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) Başkanı Nurullah Öztürk, yarından itibaren T.C. kimlik numarası ve cep telefonu numarasıyla sisteme girişlerin geçici olarak kısıtlanacağını, işlemlerin yalnızca DOA mobil uygulaması üzerinden oluşturulacak QR kod ile yapılacağını açıkladı.

İlk 10 günde yaklaşık 20 milyon ambalajın sisteme iade edildiği uygulamada, yaşanan yoğunluk ve kuyrukların önüne geçilmesi için harekete geçildi. Günlük 200 adet ambalaj iade sınırının farklı kişilere ait kimlik ve telefon bilgileri kullanılarak aşılması üzerine alınan yeni uygulamayla, makinelerin daha verimli kullanılması hedefleniyor.

SUİSTİMALLERE QR KOD ÖNLEMİ

CNBC-e'ye açıklamalarda bulunan TÜÇA Başkanı Nurullah Öztürk, sistemde kişi başına günlük 200 ambalaj sınırı bulunduğunu ancak bazı vatandaşların yakınlarına ait T.C. kimlik numarası ve cep telefonu bilgileriyle bu limiti aştığını söyledi. Bazı kişilerin 1.500-2.000 adet ambalajla iade noktalarına geldiğini belirten Öztürk, bunun makinelerde uzun kuyruklara yol açtığını ifade etti. Yaklaşık iki aylık entegrasyon sürecinde işlemlerin yalnızca QR kod ile yapılmasının planlandığını kaydetti.

Depozito sistemindeki yoğunluk son günlerde kamuoyuna da yansıdı. Geçtiğimiz günlerde Bolu'da bir zincir markette çok sayıda ambalajla iade makinesini uzun süre kullanan bir kişi nedeniyle vatandaşlar arasında tartışma yaşanmış, sırada bekleyenler bazı kişilerin farklı T.C. kimlik numaralarıyla günlük kotayı aştığını iddia etmişti. Yaşanan bu tür olayların ardından sistemde yeni tedbirler alınması gündeme geldi.

SİSTEM HIZLA YAYGINLAŞIYOR

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına bağlı Türkiye Çevre Ajansı'nın verilerine göre bugün itibarıyla sisteme 482 yetkilendirilmiş içecek üreticisi dahil oldu. Sistemde kayıtlı ambalajlı içecek sayısı 3 bin 673'e, mobil uygulamaya kayıtlı kullanıcı sayısı ise 2 milyonun üzerine çıktı.

Türkiye'de her yıl yaklaşık 25 milyar içecek ambalajının atık haline geldiğine dikkat çeken Öztürk, DOA Sistemi ile üreticiden tüketiciye, iade noktalarından geri dönüşüm tesislerine kadar tüm sürecin dijital olarak takip edildiğini ve elde edilen yüksek kaliteli geri dönüştürülmüş ham maddelerin yeniden üretime kazandırıldığını belirtti.

Vatandaşlar DOA logolu plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarını depozito iade makinelerine veya manuel iade noktalarına teslim ederek her ambalaj için 1 lira teşvik bedeli alabiliyor.

HEDEF TÜM TÜRKİYE'DE 50 BİN İADE NOKTASI

Sistemin yaygınlaştırılması çalışmaları da sürüyor. Entegrasyon sürecine yaklaşık 2 bin 500 depozito iade makinesiyle başlanırken, sistem olgunlaştığında ülke genelinde 20 bin depozito iade makinesine ulaşılması hedefleniyor. Manuel iade noktalarının ise 2026 yılı sonunda en az 10 bine, 2027 yılı sonunda yaklaşık 30 bine çıkarılması planlanıyor.

Market, bakkal ve büfeler yıl sonuna kadar kademeli olarak sisteme entegre edilirken, otel, restoran ve kafelerin de Depozito Bilgi Sistemi (DBS) kayıtlarını tamamlayarak uygulamaya dahil olması bekleniyor. Nihai hedef ise yaklaşık iki yıllık entegrasyon sürecinin sonunda Türkiye genelinde 50 bin iade noktasına ulaşmak. Bu kapsamda yaklaşık 10 bin depozito iade makinesinin yanı sıra 40 binden fazla noktada manuel el terminalleriyle ambalaj kabulü yapılacak.

İTHALATTA YÜZDE 35-40 AZALMA BEKLENİYOR

DOA Sistemi'nin tam kapasiteye ulaşmasıyla içecek ambalajı ham maddesi ithalatında yüzde 35-40 oranında azalma öngörülüyor. Geri kazanılan her 20 içecek ambalajının yaklaşık 1 dolar tutarında ithal ham madde ihtiyacını ortadan kaldıracağı hesaplanırken, sistem sayesinde cari açığa yıllık en az 600 milyon dolar doğrudan katkı sağlanması hedefleniyor.

DOA Sistemi'nin kamu bütçesinden değil, genişletilmiş üretici sorumluluğu modeli kapsamında piyasaya ambalajlı ürün sunan firmaların ödediği depozito katılım bedelleriyle finanse edildiğini belirten Öztürk, devletin sistemi finanse eden değil, düzenleyen ve denetleyen otorite konumunda olduğunu ifade etti.

Bugün sahada aktif çalışan 6 yerli depozito iade makinesi üreticisi bulunurken, iki yabancı üreticinin tescil süreci devam ediyor. Saha operasyonlarında görev yapan 21 yetkilendirilmiş operatörün sayısının başvuruların tamamlanmasıyla yaklaşık 35'e ulaşması bekleniyor. Sistemin tam kapasiteye ulaşmasıyla yaklaşık 37 bin ton sera gazı emisyonunun azaltılması, 1,3 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu sağlanması ve 3,6 milyon varil petrol kullanımının önlenmesi hedefleniyor.

Elde edilecek yüksek kaliteli geri dönüştürülmüş PET, cam ve alüminyumun başta ambalaj sanayi olmak üzere birçok sektör için güvenilir ikincil ham madde kaynağı oluşturması, sanayinin dışa bağımlılığını azaltması ve Avrupa Birliği'nin geri dönüştürülmüş ham madde kullanımına yönelik düzenlemelerine uyumu kolaylaştırarak ihracatçılara rekabet avantajı sağlaması bekleniyor.